Gayri Safi Milli Hasıla Nedir Eksi? Toplumsal Bir Bakış
Bir toplumun ekonomik durumunu değerlendirmek için genellikle Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) gibi ölçütlere bakılır. Ancak, bu tür göstergelerin ardında yatan toplumsal dinamikleri anlamak, sadece sayılarla değil, insanların yaşadığı deneyimler ve toplumsal yapılarla daha derin bir ilişki kurmamıza olanak tanır. Bugün çoğu zaman “ekonomik büyüme” kavramı sadece bir kalkınma göstergesi olarak ele alınıyor; fakat gerçekten büyüyen bir toplumda tüm bireyler bu büyümeyi eşit ölçüde deneyimliyor mu? “Gayri Safi Milli Hasıla Eksi?” sorusu, tam olarak bu denklemi sorgulamaya davet eden bir sorudur. Çünkü GSMH, toplumların ekonomik gelişimini ölçerken, aynı zamanda toplumsal eşitsizlikleri, adaletsizlikleri ve bireylerin birbirleriyle olan ilişkilerini de içinde barındıran daha karmaşık bir yapıyı yansıtır.
Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) Nedir?
Gayri Safi Milli Hasıla, bir ülkedeki tüm ekonomik faaliyetlerin toplam değerini ölçen bir göstergedir. Basitçe söylemek gerekirse, bir ülkenin ürettiği tüm mal ve hizmetlerin değerinin toplamıdır. Ancak GSMH’nin bu basit tanımı, sosyal ve kültürel bağlamda daha derin bir anlam taşır. Her ülkenin milli hasılası, sadece üretim gücü ve piyasa dinamiklerinin bir yansıması değildir; aynı zamanda o toplumun insanlarının toplumsal yapısı, değerleri, güç ilişkileri ve yaşam biçimlerinin de bir sonucudur.
GSMH hesaplanırken, kişi başına düşen ortalama gelir üzerinden değerlendirmeler yapılır. Ancak bu rakam, toplumdaki tüm bireylerin refah seviyesini aynı şekilde göstermez. Bunu düşünmek, bir toplumun sadece zenginliğini değil, aynı zamanda bu zenginliğin kimlere nasıl ve ne şekilde dağıldığını anlamamıza yardımcı olur.
GSMH ve Toplumsal Normlar: “Büyüme” ve “Adalet”
Toplumsal normlar, bireylerin ve grupların ekonomik faaliyetler içinde nasıl bir rol oynadığını belirler. GSMH’nin yüksek olması, bir ülkenin büyüdüğü anlamına gelir; fakat bu büyüme, sadece ekonomik anlamda bir büyüklükten mi ibarettir? Yoksa bu büyüme, toplumsal eşitsizliği derinleştiren, güç ve fırsatları belirli gruplar arasında paylaştıran bir süreç midir?
Örneğin, bir toplumda kadınların iş gücüne katılım oranı düşükse veya belirli etnik grupların ekonomik fırsatlara erişimi sınırlıysa, GSMH’nin yüksek olması, o toplumun gerçek refahını tam anlamıyla yansıtmaz. Bu bağlamda, ekonomik büyüme, toplumsal eşitsizlikleri besleyen bir mekanizma olabilir. Toplumdaki bu normlar, bireylerin ve grupların ekonomik süreçlere dahil edilme biçimini belirlerken, aynı zamanda daha geniş bir toplumsal adalet ve eşitlik meselesine de işaret eder.
Cinsiyet Rolleri ve Ekonomik Fırsatlar
Toplumsal normlar, özellikle cinsiyet temelli eşitsizlikler bağlamında, GSMH hesaplamalarının yetersizliğini gözler önüne serer. Dünya genelinde kadınların iş gücüne katılımı, erkeklere kıyasla genellikle daha düşüktür. Bu, sadece kültürel ve toplumsal normlardan değil, aynı zamanda ekonomik sistemin kadınları dışlayan yapısından da kaynaklanır. Kadınların iş gücüne katılımının sınırlı olduğu toplumlarda, GSMH yüksek olsa da, kadınların yaşam kalitesi düşük olabilir. Bu durum, büyümenin eşitsiz bir şekilde yaşandığının ve her bireyin bu büyümeyi aynı ölçüde deneyimlemediğinin bir göstergesidir.
Türkiye’de de benzer bir durumu gözlemleyebiliriz. Özellikle kırsal alanlarda, kadınların ev dışında çalışmaları kültürel olarak engellenebilir, bu da kadınların ekonomik hayata dahil olamamalarına ve dolayısıyla gelirlerin adil bir şekilde dağılmamasına yol açar. GSMH’nin yüksek olduğu durumlarda, bu tür toplumsal normların hala güçlü bir şekilde varlığı, büyümenin herkes için eşit olmasını engeller.
Kültürel Pratikler ve Ekonomik Üretim
Kültürel pratikler, toplumsal değerlerin ve normların ekonomik yaşamla birleşimidir. Bu pratikler, bireylerin ekonomik kararlarını, üretim biçimlerini ve tüketim alışkanlıklarını doğrudan etkiler. Bu bağlamda, kültürün, ekonomik faaliyetlerin birincil belirleyicisi olarak kabul edilmesi gerekir.
Türkiye’deki küçük aile işletmeleri, özellikle geleneksel üretim yöntemlerini koruyan zanaatkârlar ve çiftçiler, ekonominin önemli bir parçasıdır. Ancak bu küçük ölçekli üretimler, genellikle piyasa sisteminin dışına itilir. Bu tür üretimler genellikle düşük gelirli iş gücüyle yapılır ve büyük şirketlerin ya da devletin baskısı altında ekonomik olarak marjinalleşir. GSMH’nin yüksek olduğu dönemlerde bile, bu küçük ölçekli üretim biçimleri genellikle göz ardı edilir, çünkü piyasa dinamikleri büyük ölçekli, kurumsallaşmış üretimleri ödüllendirir.
Örnek Olay: Küçük Çiftçilerin Durumu
Bir köyde yaşayan küçük çiftçiler, genellikle tarımda üretim yapar ve ürünlerini yerel pazarlarda satarlar. Bu çiftçiler, yerel ekonominin önemli bir parçasıdır ancak aynı zamanda düşük gelirli gruplardır. GSMH yüksek olsa da, bu çiftçiler ekonomik olarak marjinalleşmiş ve fırsatlara erişimleri sınırlı kalmıştır. Kültürel olarak da toplum, tarımda üretim yapan bu bireyleri genellikle “geride kalmış” veya “geleneksel” olarak görür. Ancak bu küçük çiftçilerin, Türkiye’nin ekonomik yapısındaki katkılarını göz ardı etmek, büyük bir toplumsal adaletsizliğe yol açmaktadır.
Güç İlişkileri ve Ekonomik İktidar
Ekonomik büyüme ve GSMH’nin artması, aynı zamanda belirli grupların ekonomik iktidarını pekiştirebilir. Güç, ekonomiyi şekillendiren bir faktör olduğu gibi, aynı zamanda güç ilişkilerinin de bir ürünüdür. Küresel düzeyde bakıldığında, büyük şirketler ve finansal kurumlar, ekonomik süreçlere büyük ölçüde hakimdir ve bu durum, düşük gelirli ve marjinal grupların daha da yoksullaşmasına neden olabilir. Güç, yalnızca ekonomik süreçlerde değil, aynı zamanda toplumsal normların belirlenmesinde ve kaynakların dağılımında da belirleyici bir rol oynar.
Örnek Olay: Küreselleşme ve Yerel Çiftçiler
Gelişmekte olan ülkelerde, küreselleşme ile birlikte büyük uluslararası şirketler, yerel pazarlarda domine olmaya başlamıştır. Türkiye’de bu durumu örnek olarak, yerel çiftçilerin büyük perakende zincirlerinin baskısı altında zor durumda kalmalarını gösterebiliriz. Bu güç dengesizliği, küçük ölçekli üreticilerin ekonomik gücünü azaltırken, büyük şirketlerin daha fazla kazanç sağlamasına neden olur. GSMH yüksek olsa bile, bu tür güç ilişkileri, ekonomik büyümenin tüm bireylere eşit şekilde yansımadığını gösterir.
Toplumsal Adalet ve Eşitsizlik: Kapanış
Sonuç olarak, Gayri Safi Milli Hasıla, yalnızca bir toplumun ekonomik büyüklüğünü ölçen bir gösterge olmanın ötesindedir. Bu rakam, toplumsal normların, cinsiyet rollerinin, kültürel pratiklerin ve güç ilişkilerinin bir yansımasıdır. GSMH’nin yüksek olması, her bireyin eşit şekilde bu büyümeden faydalandığı anlamına gelmez. Toplumsal adalet ve eşitsizlik, ekonomik büyümenin en önemli yan etkilerindendir ve bu etkiler, büyüme oranlarına bakarak tespit edilemez.
GSMH hesaplanırken, toplumdaki marjinal grupların durumu göz önünde bulundurulmalı, güç ilişkilerinin ve eşitsizliklerin arttığı bir sistemin büyümesi, “gerçek” büyüme olarak değerlendirilemez. Bizler, bu ekonomik göstergeleri ve büyüme oranlarını sadece sayılarla değil, toplumların içinde yaşadıkları gerçeği, adaletsizliği ve eşitsizliği anlayarak değerlendirmeliyiz.
Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Yaşadığınız toplumda GSMH yüksek olsa da kişisel olarak daha fazla eşitsizlik veya adaletsizlik hissediyor musunuz?